Meld een muskusrat

Dit formulier dient alleen gebruikt te worden om muskus- of beverratten te melden. Heeft u overlast van een andere rattensoort? Neem contact op met uw gemeente of met een particuliere bestrijdingsdienst. Welk dier heeft u gezien?
 

Welk dier heeft u gezien?

Beverrat

Beverrat

  • 1 meter van kop tot staart
  • Dunne ronde staart
  • Oranje voortanden
  • Dicht bij het hoofd staande oren
  • Zwemt met rug boven water
  • Leeft bij het water
  • Ingang hol net boven de waterspiegel

Heeft u een beverrat gezien? Meld het aan uw waterschap.

Muskusrat

Muskusrat

  • Halve meter van kop tot staart
  • Staart aan de zijkant afgeplat
  • Nauwelijks zichtbare oren
  • Zwemt met rug boven water
  • Leeft bij het water
  • Actief rond de schemering of ‘s nachts
  • Ingang hol onder water

Heeft u een muskusrat gezien? Meld het aan uw waterschap.

Bruine rat

Bruine rat

  • 30 à 35 cm van kop tot staart
  • Dikke kale staart
  • Duidelijk zichtbare oren die uitsteken
  • Zwemt met alleen kop boven water
  • Leeft in en rond huizen
  • Ook overdag actief
  • Woont vaak bij een huis of schuur

Heeft u overlast van een bruine rat? Neem contact op met uw gemeente of met een particuliere bestrijdingsdienst.

Waarom bestrijden?

Muskus- en beverratten graven uitgebreide gangenstelsels in dijken en oevers en vormen daardoor een bedreiging voor de waterveiligheid. De schade die door muskus- en beverratten veroorzaakt wordt, is op dit moment alleen te voorkomen door door de populatie zo klein mogelijk te houden. Dit is een taak van de waterschappen.

Bestrijding

Waterschappen proberen bij het bestrijden het dierenleed zoveel mogelijk te beperken en zijn daarom continu op zoek naar betere, efficiëntere vangmethoden. Ook wordt geïnvesteerd in de verdere professionalisering door opleidingen, een uniforme vangstregistratie en onderlinge kennisuitwisseling te stimuleren.

De bever

Naast graverij door muskus- en beverratten graven ook bevers steeds meer in waterkeringen. De bever staat echter op de lijst van bedreigde diersoorten en wordt bovendien beschermd door de Wet Natuurbescherming. Maar als de waterveiligheid in het geding is, moeten de waterschappen wel maatregelen nemen. Over de wijze waarop wordt overlegd met de betrokken overheden en met de organisaties die zich inspannen om bevers weer terug in Nederland te krijgen.

Veldproef Muskusratten

De waterschappen startten in 2013 met een grootschalig wetenschappelijk onderzoek, waarin onder andere onderzocht is hoe de muskusrattenbestrijding goedkoper, effectiever en diervriendelijker kan. In het eerste kwartaal van 2017 vindt in de laatste proefgebieden de eindinspectie plaats van schade door muskusratten.

De resultaten van het onderzoek vormen samen met de monitoringsresultaten over 2016 en 2017 de basis voor de toekomstige bestrijdingsstrategie. Voorlopig blijft de huidige strategie van kracht: vlakdekkend/jaarrond bestrijden. Dat houdt in dat iedere watergang minimaal één keer per jaar gecontroleerd wordt.

Voor meer informatie over muskus- en beverrattenbestrijding kunt u contact opnemen met de Unie van Waterschappen.    

Muskusratten- bestrijder als beroep

Beroepsprofiel muskusrattenbestrijder

Een Muskusrattenbestrijder is iemand die zich bezighoudt met het vangen en tellen van muskusratten. Elke Muskusrattenbestrijder heeft zijn eigen werkgebied, zijn rayon. Eerst spoort de Muskusrattenbestrijder de muskusratten op. Aanwijzingen voor de aanwezigheid van muskusratten zijn bijvoorbeeld voedselresten, uitgegraven zand, looppaadjes en zwembanen. Vervolgens kijkt de Muskusrattenbestrijder waar de pijpingangen onder water zich bevinden. Daar plaatst hij klemmen, vangkooien of fuiken. Een paar dagen later controleert de Muskusrattenbestrijder het vangmateriaal. Zitten er muskusratten in de vallen, dan leegt hij ze. Beschadigde vallen repareert de Muskusrattenbestrijder. Als het water te hoog staat, bevinden de muskusratten zich op het land. De Muskusrattenbestrijder vangt ze dan niet met vallen, maar hij schiet ze af. De Muskusrattenbestrijder registreert de (bij)vangsten en zijn tijdsbesteding en rapporteert dit aan de Rayonambtenaar. Bovendien houdt de Muskusrattenbestrijder informatie bij over de waterstaatkundige inrichting van het werkgebied en de ontwikkelingen op zijn vakgebied. Om Muskusrattenbestrijder te worden, hoeft niet per se een opleiding gevolgd te worden. Belangrijk is wel dat een Muskusrattenbestrijder affiniteit heeft met de natuur en het niet erg vindt om veel in de buitenlucht te werken. Een groene MBO-opleiding is relevant. Soms wordt ook naar ervaring gevraagd.

Nieuws

Onderzoek: Invloed van muskusratten op flora en fauna

19 februari 2019

Muskusratten zijn invasieve exoten en worden vooral bestreden vanwege de schade die ze aanrichten. Muskusratten hebben een negatieve invloed op de landschapsstructuur en biodiversiteit van moerasgebieden.

Muskusratten zijn invasieve exoten en worden vooral bestreden vanwege de schade die ze aanrichten. Muskusratten hebben een negatieve invloed op de landschapsstructuur en biodiversiteit van moerasgebieden.

De impact van muskusratten op natuur wordt als groot en negatief beoordeeld en valt in de zwaarste impactcategorie. Zeker in natuurgebieden, waar het uitblijven van verlanding een knelpunt is voor de biodiversiteit, is het erg relevant en informatief om te kijken wat er gebeurt als de muskusrattenbestrijding wordt volgehouden en geïntensiveerd.

In opdracht van de Unie van Waterschappen is onderzoek gedaan naar het effect van muskusratten op de biodiversiteit. De resultaten van dit onderzoek zijn in een rapport samengevat.

Lees het rapport

Hoe een nieuwe techniek een oud beroep verandert

14 februari 2019

Samen met de Universiteit van Amsterdam werken de waterschappen aan methodes om muskusratten met behulp van een nieuwe DNA-techniek op te sporen.

Het werk van muskusrattenbestrijders wordt steeds tijdrovender doordat het aantal muskusratten in Nederland de afgelopen jaren sterk is afgenomen. De nieuwe techniek van environmental DNA (e-DNA) moet het werk efficiënter maken.

Hoe werkt e-DNA?

De muskusrattenbestrijders verzamelen straks watermonsters op verschillende locaties en noteren die in een speciale app. Hiermee kan via het DNA uit de uitwerpselen aangetoond worden of er muskusratten aanwezig zijn op de locatie. Zitten er inderdaad muskusratten? Dan plaatsen de bestrijders daar vangmiddelen.

Mensenwerk

Nu is het speuren naar muskusratten nog mensenwerk. 400 Muskusrattenbestrijders lopen dagelijks vele kilometers langs het water op zoek naar sporen van muskusratten. Een muskusrat bouwt de ingang van zijn hol onder water, zodat roofdieren weinig kans hebben om de muskusrat te vangen. Het dier verraadt zich doordat hij sporen in het water achterlaat: afgevreten waterplanten en -wortels.

Noodzaak van bestrijding

Dankzij de inzet van de waterschappen voor de bestrijding van de muskusrat, is het aantal muskusratten in Nederland sterk afgenomen. 15 jaar geleden werden er jaarlijks nog ruim 400.000 exemplaren gevangen, het afgelopen jaar was dat aantal gedaald naar minder dan 55.000. Toch blijft bestrijding nodig, omdat de dieren zich razendsnel voortplanten. Muskusratten worden gevangen omdat ze graven in dijken en waterkeringen.

Bekijk ook het artikel en het filmpje van EenVandaag over muskusrattenvangen via e-DNA.

In 2018 opnieuw minder muskusratten gevangen

30 januari 2019

Muskus- en beverratten komen niet van nature voor in Nederland. De dieren worden bestreden omdat deze schade aan waterkeringen en oevers kunnen aanbrengen. Ook vormen muskus- en beverratten een bedreiging voor de biodiversiteit. De waterschappen hebben zo’n 400 gespecialiseerde muskusrattenbestrijders in dienst.

In 2018 werden er 53.511 muskusratten gevangen. Dat is een daling van 14% ten opzichte van 2017. Hiermee wordt de dalende trend van de afgelopen jaren doorgezet. Doordat de muskusrattenpopulatie afneemt, worden er minder muskusratten gevangen.

Beverratten

Het aantal beverrat-vangsten is met 2% toegenomen: in 2018 werden er 1.268 beverratten gevangen. Bijna 95% van de vangsten vindt plaats langs de grens met Duitsland. Door de zachte winters van de afgelopen jaren is de beverrat-populatie in Duitsland sterk gegroeid, met als gevolg een aanhoudende instroom van beverratten naar Nederland.

Met Duitse organisaties vindt overleg plaats over de bestrijding van de beverrat in Duitsland en het Duits-Nederlandse grensgebied. Door een gerichte aanpak wordt voorkomen dat de beverratten zich over heel Nederland verspreiden.

Europese regelgeving

De beverrat en de muskusrat staan op de Europese lijst van invasieve soorten vanwege de bedreiging die zij vormen voor de biodiversiteit. In België wordt de muskusrat vooral bestreden in Vlaanderen en in Duitsland wordt de muskusrat hoofdzakelijk bestreden in de deelstaat Niedersachsen.

Nieuwe ontwikkelingen

In 2018 is als vervolg op de veldproef muskusratten een studie uitgevoerd naar een nieuwe bestrijdingsstrategie. In 2019 vindt hierover besluitvorming plaats. Daarnaast wordt samen met universiteiten en hogescholen gezocht naar innovaties die de bestrijding van muskus- en beverratten effectiever kunnen maken.

Voorbeelden zijn het speuren en monitoren met behulp van eDNA om gebieden met weinig muskus- en beverratten te kunnen controleren. Daarnaast wordt gewerkt aan 'slimme' vallen, die alleen sluiten als er een muskus- of beverrat in zit.

Onderzoek naar slimme vangkooien

21 november 2018

HAS Hogeschool gaat onderzoek doen naar slimme vangkooien voor beverratbestrijding. Zo moet voorkomen worden dat andere dieren dan beverratten vast komen te zitten in de kooien.

De hogeschool ontvangt hiervoor een subsidie van Nationaal Regieorgaan Praktijkgericht Onderzoek SIA. Vierdejaars studenten Toegepaste Biologie gaan komend jaar in twee projecten op zoek naar geschikte technieken voor de kooien. Ook willen ze de technieken in de praktijk uittesten.

Stress voorkomen

Beverratten graven in oevers en waterkeringen en dat leidt tot veiligheidsrisico’s. Daarom worden ze actief bestreden. Met het vangen van de beverratten komen vaak ook andere dieren vast te zitten. Dit levert deze dieren onnodige stress op. Door het ontwikkelen van een slimme vangkooi, kan dit hopelijk in de toekomst voorkomen worden.

Welk dier is het?

De kooien krijgen een sensor die waarneemt welk dier er in de kooi is gelopen. Is het een beverrat? Dan blijft de kooi dicht en krijgt de beverratbestrijder een melding. Is het een ander dier, zoals een eend of een otter? Dan gaat de kooi automatisch weer open. Binnen het project werkt de hogeschool nauw samen met de Unie van Waterschappen, de Waterschappen Rivierenland en Limburg, iQontrol en Alflex Technologies.

Achtergrondrapport Veldproef muskusratten

24 juli 2018

Het laatste achtergrondrapport over de Veldproef muskusratten is verschenen. Hierin staan analyses van vangstgegevens en een proef over objectbescherming.

Proef over objectbescherming

Tijdens deze proef werd de bestrijding in 2 proefgebieden (Dinteloord en Lelystad) gestaakt voor een periode van 3 jaar. In het rapport wordt onder andere de populatieontwikkeling beschreven. Deze proef is niet in de tussenrapportage opgenomen omdat de resultaten van het veldwerk pas na maart 2017 beschikbaar kwamen.

Vangstgegevens 2016/2017

Dit is een analyse van de vangstgegevens die in 2016/2017 zijn verzameld in de proefuurhokken van de veldproef. Ook afrondende (statistische) analyses komen aan bod.

Advies Veldproef Muskusratten: bestrijd het hele jaar door

28 mei 2018

Het is het meest effectief om muskusratten het hele jaar door te bestrijden. Dat blijkt uit het eindrapport van de Veldproef Muskusratten, waarvan op 28 mei de resultaten zijn gepubliceerd.

Kan de bestrijding van muskusratten gerichter, goedkoper en met minder dierenleed? Dat was de vraag achter de Veldproef Muskusratten, een landelijk wetenschappelijk onderzoek naar de noodzaak en de effectiviteit van het muskusrattenbeheer. Dit onderzoek, dat in 2013 is gestart, duurde 3 jaar. Daarna volgde een periode waarin de gegevens werden geanalyseerd.

Doorlopende bestrijding

In het onderzoek zijn 3 vormen van bestrijding uitgetest in verschillende gebieden in Nederland: jaarrondbestrijding, seizoensbestrijding en objectbescherming. Bij objectbescherming wordt enkel bestreden rond objecten als dijken, gemalen en sluizen. Uit het onderzoek blijkt duidelijk dat bestrijding het hele jaar door het meest effectief is om de populatie klein te houden.

Alles over de veldproef

Pilot: Duitse beverrat komt er niet meer in

7 mei 2018

Vandaag ondertekenen Nederlandse en Duitse partijen een overeenkomst waarbij Nederlandse beverrattenvangers de dieren voortaan ook in Duitsland mogen vangen.

Beverratten brengen ernstige schade toe aan de oevers en dijken en vormen daarom een gevaar voor de veiligheid van dijken. Vooral in de grensstreek met Duitsland groeit de populatie snel. Daarom mogen Nederlandse vangers vanaf morgen de beverratten vangen in een gebied van 45 vierkante kilometer, net over de Duitse grens tussen Haaksbergen en Winterswijk. De pilot duurt drie jaar.

Waarom beverratten vangen over de grens?

De beverratten komen vanaf Duitsland Nederland binnen. Het vangen in Duitsland is effectiever omdat het watersysteem daar nog niet zo vertakt is als in Nederland. In Duitsland wordt de beverrat nog niet actief bestreden. In 2016 is de beverrat opgenomen op de EU-lijst van invasieve soorten. Alle lidstaten moeten nu beheerplannen opstellen voor de soorten op de EU-lijst.

DNA-onderzoek voor betere regiobestrijding

16 april 2018

Kan DNA de migratiepatronen van muskusratten in beeld brengen? Een pilot toont aan dat verwantschapsonderzoek nuttig kan zijn voor een effectievere regiobestrijding van muskusratten.

Hoe komen muskusratten Nederland binnen en welke trajecten leggen ze af? Dankzij genetische analyse zijn in de toekomst de migratiepatronen en migratie-afstanden van muskusratten in kaart te brengen. Dat blijkt uit de pilot van de Universiteit Wageningen en de Unie van Waterschappen.

Onderling verwantschap

De onderzoekers vergeleken het DNA van 90 muskusratten die op verschillende plaatsen gevangen zijn. Daaruit blijkt het onderlinge verwantschap van deze dieren. Hiermee zijn de ruimtelijke verschillen tussen de populaties in kaart te brengen. Dit betekent dat het met vervolgonderzoek mogelijk is om meer inzicht in de migratieroutes te krijgen en de afstanden die de dieren afleggen. Op deze manier kan de muskusratbestrijding effectiever  worden gemaakt door extra controles langs de migratieroutes.

Meer informatie

Meer weten? Lees het verslag van het onderzoek over verspreidingspatronen bij muskusratten.

Muskusrattenvangen 2.0: opsporen met DNA

10 april 2018

Hoe kun je muskusratten sneller opsporen via het DNA dat ze achterlaten? Dat brengt een door STOWA en de Unie van Waterschappen opgezet onderzoek in kaart.

DNA blijkt een goede en actuele indicator te zijn voor de aanwezigheid van muskusratten. Als ze ergens zitten, laten ze namelijk snel te traceren DNA-sporen na. Binnen enkele weken nadat ze zijn verdwenen, is het DNA ook weer verdwenen. De kans op ‘false positives’ is daarmee klein.

Meer informatie

Meer weten? Lees het artikel Muskusrattenvangen 2.0: opsporen met DNA uit het STOWA-magazine.

Zweden leren muskusratten bestrijden

7 maart 2018

Op 5 en 6 maart waren 4 collega’s van Jägareförbundet – de Zweedse vereniging voor wildbeheer – in Groningen om daar de fijne kneepjes van de muskusrattenbestrijding te leren. De Zweden willen de muskusrattenpopulatie in het zuiden van het land beter beheersen.

Tijdens het bezoek deelden de muskusrattenbestrijders van waterschappen Hunze en Aa’s en Noorderzijlvest hun ervaringen met hun Zweedse collega’s. De Drentsche Aa en de Onlanden hebben vergelijkbare begroeiing en waterstanden als in Zweden. Daarnaast is het landschap ten dele vergelijkbaar met het gebied waar de Zweden problemen ervaren.

Voorzorgsmaatregelen

Er zijn in Zweden nog niet veel muskusratten. Het land wil al wel ingrijpen om de biodiversiteit te beschermen, te voldoen aan de Europese verordening voor invasieve exoten en het voorkomen van infrastructurele problemen in Zuid-Zweden.

Veldproef

Waterschappen zorgen voor veilige dijken en kades om overstromingen te voorkomen. Onderdeel van die taak is het bestrijden van muskusratten die door het graven van gangen en holen schade aan de dijken kunnen veroorzaken. Uit het eindrapport van de Veldproef Muskusratten, waarvan op 28 mei 2018 de resultaten zijn gepubliceerd, blijkt dat het hele jaar door bestrijden de meest effectieve vorm van muskusrattenbeheer is.

De Veldproef Muskusratten is een landelijk wetenschappelijk onderzoek naar de noodzaak en de effectiviteit van het muskusrattenbeheer. De veldproef onderzocht of de bestrijding van muskusratten gerichter, goedkoper en met minder dierenleed kan. De veldproef startte in 2013 en duurde 3 jaar. Vervolgens volgde een periode waarin de gegevens werden geanalyseerd, die nu gepubliceerd zijn.

Drie vormen van bestrijding getest

In het onderzoek werden 3 vormen van bestrijding uitgetest in verschillende gebieden in Nederland: jaarrondbestrijding, seizoensbestrijding en objectbescherming. Bij objectbescherming wordt enkel bestreden rond objecten als dijken, gemalen en sluizen. Uit het onderzoek blijkt duidelijk dat jaarrondbestrijding (bestrijding het hele jaar door) het meest effectief is om de populatie klein te houden.

Langetermijnvisie

Door de veldproef kon een goed model worden verkregen waardoor nauwkeuriger voorspellingen gedaan kunnen worden over hoe populaties zich ontwikkelen. De uitkomsten van de Veldproef zijn meegenomen in de langetermijnvisie voor het muskusrattenbeheer in de studie ‘Toekomst van het muskusrattenbeheer in Nederland – de mogelijkheden onderzocht’.

Begeleiding

Het onderzoek werd begeleid door een consortium onder leiding van ecologisch adviesbureau Altenburg & Wymenga in opdracht van de waterschappen en de Unie van Waterschappen. Overige deelnemers in het consortium waren de Wageningen University & Research, de Universiteit van Amsterdam en de Zoogdiervereniging.

Onderzoeksrapporten

Hieronder zijn de documenten te downloaden over de Veldproef Muskusratten en de Langetermijnvisie.

Documenten

Jaarverslagen

Het werk van de bestrijders wordt in een landelijke vangstregistratie vastgelegd. Muskusrattenvangers kunnen gegevens direct in het veld invoeren. De ontwikkelingen kunt u nalezen in de jaarverslagen.

Onafhankelijk onderzoek

Hoe gevaarlijk is een gangenstelsel voor een dijk? Hoeveel economische schade veroorzaken muskus-en beverratten? Kan het werk effectiever worden ingericht? Vragen die zijn onderzocht en vastgelegd in diverse rapporten.

Overig

Overige informatie over muskusrattenbestrijding in Nederland.

Contact

Colofon

Dit is een website van de Unie van Waterschappen.

Productie en beheer

Tamar Sleven

Webredactie

Harmke Berghuis

Concept, vormgeving en achtergrondfoto

Tamar Sleven

Webdevelopment

Julius Keijzer, Vectrus Internet

Privacyverklaring

Unie van Waterschappen, gevestigd aan Koningskade 40, 2596AA Den Haag, is verantwoordelijk voor de verwerking van persoonsgegevens via de website muskusrattenbestrijding.nl zoals weergegeven in deze privacyverklaring.

Privacyverklaring

Bestrijdingsorganisaties in Nederland

Waterschap Zuiderzeeland
Waterschap Scheldestromen
Wetterskip Fryslân
Waterschap Limburg

Bestrijdingsorganisatie Noordoost Nederland

Drents Overijsselse Delta
Vechtstromen
Hunze en Aa’s
Noorderzijlvest

Muskusrattenbeheer Brabantse waterschappen

Aa en Maas
Brabantse Delta
De Dommel

Muskusrattenbeheer West- en midden-Nederland

Hollands Noorderkwartier
Rijnland
Delfland
Schieland en de Krimpenerwaard
Amstel, Gooi en Vecht
De Stichtse Rijnlanden

Muskusrattenbeheer Rivierenland

Rivierenland
Hollandse Delta
Rijn en IJssel
Vallei en Veluwe


Heeft u een vraag over muskus- en beverrattenbestrijding in uw omgeving, of wilt u telefonisch melding doen? Neem dan contact op met uw eigen waterschap.
Contactgegevens waterschappen