Meld een muskusrat

Dit formulier dient alleen gebruikt te worden om muskus- of beverratten te melden. Heeft u overlast van een andere rattensoort? Neem contact op met uw gemeente of met een particuliere bestrijdingsdienst. Welk dier heeft u gezien?














Welk dier heeft u gezien?

Beverrat

  • 1 meter van kop tot staart
  • Dunne ronde staart
  • Oranje voortanden
  • Dicht bij het hoofd staande oren
  • Zwemt met rug boven water
  • Leeft bij het water
  • Ingang hol net boven de waterspiegel

Heeft u een beverrat gezien? Meld het aan uw waterschap.

Muskusrat

  • Halve meter van kop tot staart
  • Staart aan de zijkant afgeplat
  • Nauwelijks zichtbare oren
  • Zwemt met rug boven water
  • Leeft bij het water
  • Actief rond de schemering of ‘s nachts
  • Ingang hol onder water

Heeft u een muskusrat gezien? Meld het aan uw waterschap.

Bruine rat

  • 30 à 35 cm van kop tot staart
  • Dikke kale staart
  • Duidelijk zichtbare oren die uitsteken
  • Zwemt met alleen kop boven water
  • Leeft in en rond huizen
  • Ook overdag actief
  • Woont vaak bij een huis of schuur

Heeft u overlast van een bruine rat? Neem contact op met uw gemeente of met een particuliere bestrijdingsdienst.

Waarom bestrijden?

Muskus- en beverratten graven uitgebreide gangenstelsels in dijken en oevers en vormen daardoor een bedreiging voor de waterveiligheid. De schade die door muskus- en beverratten veroorzaakt wordt, is op dit moment alleen te voorkomen door door de muskusratpopulatie zo klein mogelijk te houden. Dit is een taak van de waterschappen.

Bestrijding

Waterschappen proberen bij het bestrijden het dierenleed zoveel mogelijk te beperken en zijn daarom continu op zoek naar betere, efficiëntere vangmethoden. Ook wordt geïnvesteerd in de verdere professionalisering door opleidingen, een uniforme vangstregistratie en onderlinge kennisuitwisseling te stimuleren.

De bever

Naast graverij door muskus- en beverratten graven ook bevers steeds meer in waterkeringen. De bever staat echter op de lijst van bedreigde diersoorten en wordt bovendien beschermd door de Wet Natuurbescherming. Maar als de waterveiligheid in het geding is, moeten de waterschappen wel maatregelen nemen. Over de wijze waarop wordt overlegd met de betrokken overheden en met de organisaties die zich inspannen om bevers weer terug in Nederland te krijgen.

Veldproef Muskusratten

De waterschappen startten in 2013 met een grootschalig wetenschappelijk onderzoek, waarin onder andere onderzocht is hoe de muskusrattenbestrijding goedkoper, effectiever en diervriendelijker kan. In het eerste kwartaal van 2017 vindt in de laatste proefgebieden de eindinspectie plaats van schade door muskusratten.

De resultaten van het onderzoek vormen samen met de monitoringsresultaten over 2016 en 2017 de basis voor de toekomstige bestrijdingsstrategie. Voorlopig blijft de huidige strategie van kracht: vlakdekkend/jaarrond bestrijden. Dat houdt in dat iedere watergang minimaal één keer per jaar gecontroleerd wordt.

Voor meer informatie over muskus- en beverrattenbestrijding kunt u contact opnemen met de Unie van Waterschappen.    

Muskusratten- bestrijder als beroep

Beroepsprofiel muskusrattenbestrijder

Een Muskusrattenbestrijder is iemand die zich bezighoudt met het vangen en tellen van muskusratten. Elke Muskusrattenbestrijder heeft zijn eigen werkgebied, zijn rayon. Eerst spoort de Muskusrattenbestrijder de muskusratten op. Aanwijzingen voor de aanwezigheid van muskusratten zijn bijvoorbeeld voedselresten, uitgegraven zand, looppaadjes en zwembanen. Vervolgens kijkt de Muskusrattenbestrijder waar de pijpingangen onder water zich bevinden. Daar plaatst hij klemmen, vangkooien of fuiken. Een paar dagen later controleert de Muskusrattenbestrijder het vangmateriaal. Zitten er muskusratten in de vallen, dan leegt hij ze. Beschadigde vallen repareert de Muskusrattenbestrijder. Als het water te hoog staat, bevinden de muskusratten zich op het land. De Muskusrattenbestrijder vangt ze dan niet met vallen, maar hij schiet ze af. De Muskusrattenbestrijder registreert de (bij)vangsten en zijn tijdsbesteding en rapporteert dit aan de Rayonambtenaar. Bovendien houdt de Muskusrattenbestrijder informatie bij over de waterstaatkundige inrichting van het werkgebied en de ontwikkelingen op zijn vakgebied. Om Muskusrattenbestrijder te worden, hoeft niet per se een opleiding gevolgd te worden. Belangrijk is wel dat een Muskusrattenbestrijder affiniteit heeft met de natuur en het niet erg vindt om veel in de buitenlucht te werken. Een groene MBO-opleiding is relevant. Soms wordt ook naar ervaring gevraagd.

Nieuws

DNA-onderzoek voor betere regiobestrijding

16 april 2018

Kan DNA de migratiepatronen van muskusratten in beeld brengen? Een pilot toont aan dat verwantschapsonderzoek nuttig kan zijn voor een effectievere regiobestrijding van muskusratten.

Hoe komen muskusratten Nederland binnen en welke trajecten leggen ze af? Dankzij genetische analyse zijn in de toekomst de migratiepatronen en migratie-afstanden van muskusratten in kaart te brengen. Dat blijkt uit de pilot van de Universiteit Wageningen en de Unie van Waterschappen.

Onderling verwantschap

De onderzoekers vergeleken het DNA van 90 muskusratten die op verschillende plaatsen gevangen zijn. Daaruit blijkt het onderlinge verwantschap van deze dieren. Hiermee zijn de ruimtelijke verschillen tussen de populaties in kaart te brengen. Dit betekent dat het met vervolgonderzoek mogelijk is om meer inzicht in de migratieroutes te krijgen en de afstanden die de dieren afleggen. Op deze manier kan de muskusratbestrijding effectiever  worden gemaakt door extra controles langs de migratieroutes.

Meer informatie

Meer weten? Lees het verslag van het onderzoek over verspreidingspatronen bij muskusratten.

Muskusrattenvangen 2.0: opsporen met DNA

10 april 2018

Hoe kun je muskusratten sneller opsporen via het DNA dat ze achterlaten? Dat brengt een door STOWA en de Unie van Waterschappen opgezet onderzoek in kaart.

DNA blijkt een goede en actuele indicator te zijn voor de aanwezigheid van muskusratten. Als ze ergens zitten, laten ze namelijk snel te traceren DNA-sporen na. Binnen enkele weken nadat ze zijn verdwenen, is het DNA ook weer verdwenen. De kans op ‘false positives’ is daarmee klein.

Meer informatie

Meer weten? Lees het artikel Muskusrattenvangen 2.0: opsporen met DNA uit het STOWA-magazine.

Zweden leren muskusratten bestrijden

7 maart 2018

Op 5 en 6 maart waren 4 collega’s van Jägareförbundet – de Zweedse vereniging voor wildbeheer – in Groningen om daar de fijne kneepjes van de muskusrattenbestrijding te leren. De Zweden willen de muskusrattenpopulatie in het zuiden van het land beter beheersen.

Tijdens het bezoek deelden de muskusrattenbestrijders van waterschappen Hunze en Aa’s en Noorderzijlvest hun ervaringen met hun Zweedse collega’s. De Drentsche Aa en de Onlanden hebben vergelijkbare begroeiing en waterstanden als in Zweden. Daarnaast is het landschap ten dele vergelijkbaar met het gebied waar de Zweden problemen ervaren.

Voorzorgsmaatregelen

Er zijn in Zweden nog niet veel muskusratten. Het land wil al wel ingrijpen om de biodiversiteit te beschermen, te voldoen aan de Europese verordening voor invasieve exoten en het voorkomen van infrastructurele problemen in Zuid-Zweden.

Sterke daling aantal muskus- en beverratten

22 januari 2018

In 2017 hebben de waterschappen minder muskusratten gevangen: het aantal vangsten is gedaald tot bijna 62.000. Het aantal gevangen beverratten is gedaald tot bijna 1.250.

In het begin van de 21e eeuw was er een piek. Er werden toen jaarlijks meer dan 400.000 muskusratten gevangen. Nu is dat nog minder dan een zesde. Dat is een gunstige ontwikkeling, want de schade aan waterkeringen en oevers is daardoor beduidend minder geworden.

Muskusratten

Muskus- en beverratten worden gevangen omdat zij een risico vormen voor de veiligheid van waterkeringen. Het aantal gevangen muskusratten is landelijk ten opzichte van 2016 met 24% gedaald tot 61.859. Dat er minder muskusratten zijn betekent ook dat er minder schade is aan waterkeringen en oevers en dat er minder dieren gedood hoeven te worden. Er zijn in Nederland 410 muskusratbestrijders actief aan het werk bij de waterschappen. De muskusrat is in 2017 opgenomen op de Europese lijst van Invasieve soorten. In België wordt de muskusrat vooral in Vlaanderen bestreden en in Duitsland wordt de muskusrat hoofdzakelijk in de deelstaat Niedersachsen bestreden.

Beverratten

De beverratvangsten zijn in 2017 ten opzichte van 2016 met 34% afgenomen tot 1.248. De vangsten concentreren zich in het grensgebied met Duitsland. Bijna 95% van de vangsten vindt plaats in een strook van 10 kilometer langs de grens met Duitsland. Door deze gerichte aanpak langs de Duits-Nederlandse grens wordt voorkomen dat beverratten zich over geheel Nederland verspreiden. De beverrat komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika en heeft in de Europese winters een hoog sterftecijfer. Door de zachte winters van de afgelopen jaren is de populatie in Duitsland sterk gegroeid met als gevolg een aanhoudende instroom van beverratten in Nederland. De beverrat is in 2016 opgenomen op de Europese lijst van Invasieve soorten. Met Duitse organisaties vindt overleg plaats over de bestrijding van de beverrat in Duitsland.

Wetenschappelijk onderzoek

De waterschappen zijn in 2013 met een grootschalig wetenschappelijk onderzoek gestart waarin onder andere onderzocht wordt hoe de bestrijding goedkoper, effectiever en met nog minder dierenleed kan. De resultaten van het onderzoek zijn in de loop van 2018 beschikbaar en vormen samen met de monitoringsresultaten van 2016 en 2017 de basis voor de toekomstige bestrijdingsstrategie.

Subsidie voor wetenschappelijk project ‘Dijkgravers in Beeld’

9 januari 2018

Het lectoraat Diergedrag, Diergezondheid en Dierenwelzijn van de hogeschool Van Hall Larenstein heeft een SiA-RAAK-subsidie ontvangen voor ‘Dijkgravers in beeld’, een project dat meer inzicht geeft in het gedrag van muskusratten, beverratten en bevers.

De komende 2 jaar gaan de Unie van Waterschappen, de waterschappen Hunze en Aa’s, Drents Overijsselse Delta en Zuiderzeeland, kennisinstellingen, de Universiteit van Amsterdam, de Saxion Hogeschool en de marktpartijen Altenburg en Wymenga, SODAQ, International Wildlife Services en Sense for Innovation samenwerken aan dit onderzoek. Om het gedrag van de dijkgravers beter in beeld te kunnen brengen, worden zenders met gps-locatie en gedragssensoren gebruikt. Via het telecommunicatienetwerk LoRaWan worden de zenders uitgelezen.

Gerichter opsporen

Graverij in oevers en waterkeringen door muskusratten, beverratten en in toenemende mate ook bevers leidt in het waterrijke Nederland tot aanzienlijke veiligheidsrisico’s, economische schade en structurele onderhoudskosten. Het vangen van muskus- en beverratten blijft noodzakelijk. Daarnaast levert meer inzicht in het gedrag van de dieren de mogelijkheid om ze sneller en gerichter op te sporen. Met een beter begrip van het terreingebruik van bevers wordt het opsporen van graafschade bijvoorbeeld eenvoudiger en is het wellicht mogelijk om ze zo te ‘sturen’ dat schade aan waterkeringen kan worden voorkomen. Dit zorgt er uiteindelijk voor dat er minder vangmiddelen ingezet hoeven te worden, dat er minder kans op ongewilde bijvangst is en dat er minder dieren gedood hoeven te worden.

Kleine kans op hantavirus-besmetting voor muskusratvangers

6 december 2017

Nederlandse muskus- en beverratbestrijders lopen een zeer kleine kans op besmetting met hantavirussen en leptospirose. Dat blijkt uit het rapport Staat van Zoönosen 2016 van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Zoönosen zijn infectieziekten die dieren kunnen overbrengen op mensen.

Voor het onderzoek zijn 246 muskus- en beverratbestrijders getest. Vrijwel alle deelnemers hebben contact met muskusratten (95%) en bruine ratten (89%). Contact met beverratten kwam met 18% van de deelnemers minder vaak voor.

Onderzoeksresultaten

Van de 246 monsters die getest zijn op hantavirus was er 1 positief. Van de 162 monsters die beschikbaar waren voor het testen op leptospirose waren er 2 (zwak) positief.

RIVM-rapport

RIVM-rapport Staat van Zoönosen 2016

Muskusrattenvangst is effectief

30 november 2017

Waterschappen vangen muskusratten omdat de dieren een risico vormen voor de veiligheid van waterkeringen. En dat heeft effect, blijkt uit de combinatie van de data uit de veldproef Muskusratten en een dynamisch populatiemodel: als er genoeg velduren worden ingezet, dan leidt dat tot lagere aantallen muskusratten.

De veldproef Muskusratten is in opdracht van de Unie van Waterschappen uitgevoerd en liep van 2013 tot en met 2015. In opdracht van STOWA heeft de Universiteit van Amsterdam het dynamisch populatiemodel ontwikkeld. Hierbij is voortgebouwd op de eerdere statistische analyses van de gegevens uit de landelijke vangstregistratie van de muskusratbestrijding. Alles wijst erop dat het aantal muskusratten in Nederland momenteel relatief laag is.

Dynamisch populatiemodel

Het dynamisch populatiemodel houdt rekening met een groot aantal, continu veranderende factoren die de muskusrattenpopulatie kunnen beïnvloeden. Denk hierbij aan intensiteit van de muskusrattenbestrijding – de besteedde tijd – de temperatuur en het waterpeil in een gebied. Door al deze gegevens te combineren in één model kan heel gedetailleerd bekeken worden wat het effect is van de muskusrattenvangst op de populatie in een bepaalde regio. Hierdoor kan de muskusrattenbestrijding efficiënter worden georganiseerd.

Rapport

Het rapport over het dynamisch populatiemodel is grotendeels in het Engels en is te downloaden op de website van STOWA. Rapport Statistical Estimation of Muskrat Abundance

Groningers en Friezen werken samen in muskusrattenbestrijding

14 november 2017

Muskusrattenvangers gaan in het grensgebied tussen Groningen en Friesland samenwerken op het gebied van muskusrattenbestrijding. Ook worden er gezamenlijke veegacties gehouden en worden de vangstgegevens gedeeld. De waterschappen bestrijden muskusratten om schade aan dijken en kades te voorkomen.

Het aantal ratten dat in Friesland wordt gevangen, is flink afgenomen. In 2016 werden er 1.239 muskusratten gevangen, terwijl er zo'n 20 jaar geleden per jaar honderdduizend muskusratten werden gevangen in de waterrijke provincie.

Ook in grote delen van Groningen lijkt de muskusrat onder controle. In het beheersgebied van waterschap Noorderzijlvest in Groningen en in de kop van Drenthe zijn dit jaar 5.800 muskusratten minder gevangen dan vorig jaar. Met 6.200 vangsten is dit het laagste niveau in de afgelopen 25 jaar. Uitzonderingen zijn Noordoost-Groningen en sommige gebieden ten noorden van de stad Groningen.

Sinds 2012 nemen de aantallen gevangen muskusratten af. Door efficiëntere bestrijding en betere samenwerking is de plaag in grote delen van Nederland onder controle. Noorderzijlvest hoopt dat er over een paar jaar niet meer dan 2.000 ratten per jaar in de vallen belanden.

Ook bij Hunze en Aa's, het andere Groningse waterschap, nemen de aantallen gestaag af. Afgelopen jaar werden er 4.500 ratten gevangen in het beheergebied van Hunze en Aa's in Groningen en Drenthe. Dat waren er 5 jaar geleden nog ruim 13.000.

Ook landelijk is er afname in het aantal vangsten. In 2016 werden er in Nederland in totaal 81.125 muskusratten gevangen, ruim 7.000 minder dan in 2015.

Unielijst van invasieve exoten uitgebreid

14 juli 2017

De Europese Unielijst van invasieve exoten is, met goedkeuring van de Europese Commissie, aangevuld met 12 soorten, waaronder de muskusrat. Op de Unielijst staan diersoorten en waterplanten die in delen van de Europese Unie schade (kunnen) toebrengen aan de biodiversiteit of ecosysteemdiensten.

Voor deze soorten geldt een Europees verbod op bezit, handel, kweek, transport en import. Ook moeten lidstaten van de Europese Unie in de natuur aanwezige populaties opsporen en verwijderen. De Unielijst is een dynamische lijst. Op basis van risicobeoordeling kunnen soorten aan de lijst worden toegevoegd. Ook kunnen soorten weer van de lijst afgehaald worden als Europese regulering geen voordelen meer biedt. Naar verwachting zullen de komende jaren meerdere invasieve exoten op de lijst terechtkomen.  

Veldproef: levend vangen

20 maart 2017

In de proefgebieden Dinteloord en Lelystad werd de afgelopen 3 jaar een proef Objectbescherming gehouden: muskusratten werden alleen gevangen als zij in kades en dijken werden aangetroffen. Buiten de kades en dijken werden muskusratten in deze proefgebieden 3 jaar lang niet bestreden.

Muskus- en beverratten vormen een bedreiging voor de veiligheid van de dijken, want daarin graven ze uitgebreide gangenstelsels. De waterschappen startten in 2013 met een grootschalig wetenschappelijk onderzoek waarin onder andere werd onderzocht hoe de muskusrattenbestrijding goedkoper, effectiever en met nog minder dierenleed kan.

Van 6 tot 17 maart zijn er in Dinteloord en Lelystad muskusratten levend gevangen en gemerkt. Bij het merken krijgt de muskusrat in beide oren een oormerkje met een uniek nummer. De werkzaamheden vinden plaats volgens een door de Dieren Experimenten Commissie goedgekeurd DEC-protocol. De medewerkers die deze merkjes aanbrengen zijn hiervoor speciaal opgeleid.

Het doel van het aanbrengen van de oormerkjes is om een gemerkte populatie muskusratten op te bouwen. De terugvangsten geven vervolgens informatie over zowel migratie van individuele dieren als een indicatie van de omvang van de populatie in de beide proefgebieden.

Vanaf 20 maart wordt in beide proefgebieden de reguliere muskusrattenbestrijding hervat. De populatie wordt weer teruggebracht naar het beginniveau.

Filmpjes

Documenten

Jaarverslagen

Het werk van de bestrijders wordt in een landelijke vangstregistratie vastgelegd. Muskusrattenvangers kunnen gegevens direct in het veld invoeren. De ontwikkelingen kunt u nalezen in de jaarverslagen.

Onafhankelijk onderzoek

Hoe gevaarlijk is een gangenstelsel voor een dijk? Hoeveel economische schade veroorzaken muskus-en beverratten? Kan het werk effectiever worden ingericht? Vragen die zijn onderzocht en vastgelegd in diverse rapporten.

Overig

Overige informatie over muskusrattenbestrijding in Nederland.

Contact

Colofon

Dit is een website van de Unie van Waterschappen.

Productie en beheer

Tamar Sleven

Webredactie en content

Lars de Kruijf

Concept, vormgeving en achtergrondfoto

Tamar Sleven

Webdevelopment

Julius Keijzer, Vectrus Internet

Bestrijdingsorganisaties in Nederland

Waterschap Zuiderzeeland
Waterschap Scheldestromen
Wetterskip Fryslân
Waterschap Limburg

Bestrijdingsorganisatie Noordoost Nederland

Drents Overijsselse Delta
Vechtstromen
Hunze en Aa’s
Noorderzijlvest

Muskusrattenbeheer Brabantse waterschappen

Aa en Maas
Brabantse Delta
De Dommel

Muskusrattenbeheer West- en midden-Nederland

Hollands Noorderkwartier
Rijnland
Delfland
Schieland en de Krimpenerwaard
Amstel, Gooi en Vecht
De Stichtse Rijnlanden

Muskusrattenbeheer Rivierenland

Rivierenland
Hollandse Delta
Rijn en IJssel
Vallei en Veluwe


Heeft u een vraag over muskus- en beverrattenbestrijding in uw omgeving, of wilt u telefonisch melding doen? Neem dan contact op met uw eigen waterschap.
Contactgegevens waterschappen